ALGEMEEN
De kinderen leren een lied door voor- en nazingen. De leerkracht zingt voor, de kinderen zingen na. Kleuters hebben een lied vaak geleerd door met de leerkracht mee te zingen. In de eerste graad moeten de kinderen zelfstandig kunnen zingen. Het leidende principe is dat de leerkracht het nieuwe lied voorzingt en de kinderen luisteren. Als de kinderen zingen, dan luistert de leerkracht. Zo wordt het muzikaal geheugen van de kinderen gestimuleerd en kan de leerkracht goed luisteren of de kinderen het lied correct zingen.

Met de cd?
Van de meeste liederen bestaan cd-fragmenten. Die zijn bedoeld voor de leerkracht om zichzelf het lied te leren: hoe snel gaat het lied, welke expressie hoort erbij, hoe gaan de melodie en het ritme. Het is natuurlijk mogelijk om deze opnames te gebruiken om aan de kinderen het lied te leren. Wel is het als didactisch middel minder flexibel: de opname stopt niet automatisch als de kinderen praten of niet opletten. De geluidssterkte verandert ook niet als het zinvol is om even de aandacht te trekken: dat zijn allemaal handelingen die de leerkracht wel kan toepassen om de kinderen 'bij de les te houden'.
Het tempo ligt ook vast, terwijl het in de groep heel zinvol kan zijn om het lied bij het aanleren in een wat lager tempo te zingen. Veel nadelen, ook enkele voordelen: op de cd-opname wordt het lied wel op de juiste toonhoogte, in het juiste tempo en zuiver voorgezongen. Van vele liedjes bestaan er audiobestanden, maar zijn ze niet mooi uitgevoerd. Dat is dan weer een nadeel. Je kan er een voordeel van maken door ze toch aan de kinderen te laten horen en te zeggen: “Luister, ik heb het liedje van … hier bij me op cd. Ik laat het jullie horen, maar ik vind het zelf niet zo heel goed gezongen en gespeeld. Wat vinden jullie er goed en niet goed aan, wat kunnen wij beter?”


De beslissing om de cd te gebruiken ligt bij de leerkracht. Wie er voor kiest moet bij de inzet van dit hulpmiddel letten op de aandachtspunten en tips:
• Vertel van te voren waar de kinderen naar gaan luisteren en waar ze op moeten letten.
• Start de cd pas op het moment dat de kinderen stil zijn.
• Stimuleer een geconcentreerd luistergedrag bij de kinderen. Geef ze luisteropdrachten. Neem zelf ook een luisterende houding aan;
• Luister meerdere keren naar de opname en varieer de luisteropdrachten en activiteiten. In de lessen staan meestal voldoende suggesties.
• Tip 1: stimuleer gewenst gedrag door een van de kinderen aan de knoppen te zetten van de cd-speler.
• Tip 2: gebruik de pauzetoets, zodat het tracknummer niet opnieuw opgezocht hoeft te worden.
• Tip 3: een vaste geluidsinstallatie in de klas voorkomt veel gesjouw en aansluitproblemen met kabels e.d.

In enkele gevallen is het juist wel de bedoeling dat de kinderen het lied vanaf de cd leren. De didactiek is daar dan ook op aangepast: luistervragen en gerichte activiteiten voor de kinderen zijn toegevoegd.

AANBIEDEN - INZINGEN - VERWERKEN

Aanbieden

Het lied wordt altijd als geheel aangeboden en als geheel voorgezongen. Een lied is immers niet een aaneenschakeling van allerlei losse melodiefragmenten maar is een samenhangend geheel van tekst, ritme en melodie. In de aanleerdidactiek gaan we er vanuit dat de kinderen meestal eerst enkele malen luisteren. Om dat gericht luisteren te bevorderen beantwoorden ze luistervragen en voeren ze activiteiten uit die hen spelenderwijs en op een zinvolle wijze vertrouwd maken met het lied. Er zijn 4 soorten opdrachten bij het aanbieden van het lied:
• Luisteropdrachten
• Ritmische opdrachten
• Bewegingsopdrachten
• Tekenopdrachten

Inzingen
Na de verkenning volgt de fase waarin de kinderen zelf het lied gaan zingen. Misschien is het wel het belangrijkste om geen standaardmethodiek te ontwikkelen die bij de kinderen gaat vervelen: elk lied wordt op een andere manier aangeleerd. De variatie kan bestaan uit:
  • De volgorde van de liedzinnen: je hoeft niet noodzakelijk met de eerste zin te beginnen. Je kan ook de laatste zin eerst aanleren of de moeilijkste, de eerste zin van het refrein, …
  • Bij een eenvoudig lied kan je het zin per zin aanleren zelfs helemaal niet toepassen: gewoon het liedje een paar keer samen zingen en het is gekend.
  • In liedjes waar telkens een vraag- en een antwoordzin inzit (Jamaïcaanse liedjes als Donkey Bray, Bigi Kaiman, Run go See, Water Come on me eye,…) leer je eerst de antwoordzin aan en nadien de vraagzinnen.
  • In liedjes met een tweestemming stukje, begin je vaak beter hiermee

Toch zijn er ook enkele vaste regels:
• Het voor- en nazingen verloopt in een vaste cadans. Het is net alsof een interne klok de hele tijd doortikt. Tussen voor- en nazang wordt niet gepraat door de leerkracht of de leerlingen.
• Om een goede inzet van de kinderen uit te lokken zing je eerst een stukje voor, daarna mee inademen en het begin meezingen of ‚mee-lippen’.
• Als de kinderen je zinnetje nazingen mag je in het begin zachtjes meezingen, daarna laat je de kinderen zingen en doe je de woorden nog mee, en later neem je een stimulerende luisterhouding aan. Dezelfde volgorde (zachtjes meezingen -mee-‚lippen’ en luisteren) nadien toepassenbij de grotere liedonderdelen en uiteindelijk bij het hele lied.
• Als het liedzinnen apart al min of meer gekend zijn zingt de leerkracht de moeilijkste regels (nog mee) en de andere regels 'geeft hij weg’. Dat 'weggeven' doet hij door aanwijzingen (ik zing - jullie zingen) of door de zelfstandig te zingen tekstgedeelten op het bord te onderstrepen of er kruisjes voor te plaatsen.
• Wanneer de kinderen het lied kennen is het aan de leerkracht om aandacht te schenken aan de kwaliteit van het zingen: verbeteren en afwerken.
• Probeer zo vroeg mogelijk fouten te ontdekken bij het inzingen. Als de kinderen iets fout nazingen, dan neem je dat stukje opnieuw tot het goed is. Daarna pas je dat stukje terug in een groter geheel en probeer je weer met voor en nazingen. Soms kan je bepaalde fout ingezongen stukjes niet meer afleren. Dan moet je het gewoon zo laten. De essentie van een zangles ligt immers meestal niet in het correct zingen. Gebruik je wijsheid in dit geval.

Verwerken
Voor het verwerken van het lied zie je enkele mogelijkheden op de liedjespagina.