Cultuur- en kunsteducatie

Toen ik zelf voor de eerste keer de term hoorde en tegelijk vernam dat muzische vorming in de toekomst met deze aanvullende benadering rekening moest houden kwam er meteen weerstand in me op. Het begrip deed me denken aan de lessen esthetica van lang geleden, waarin we gevormd werden tot mensen die een woordje mee konden praten over cultuur en kunst met de grote ‘C’ en ‘K’. Samen met de collega’s vonden we de term Muzische Vorming net zo mooi omdat die ‘de muzen’ suggereerde. Het ging dan over inspiratie, begeestering, communicatie, persoonlijkheidsontwikkeling, … We wilden het liever houden zoals het was.
Cultuur- en kunsteducatie – drie moeilijke woorden in één begrip – leek op het eerste gezicht een stap terug naar het elitaire, naar kennis over kunst. We hadden niet meteen door wat er aan muzische vorming als concept nog ontbrak. Nu zien we in dat muzische vorming sterk gericht is op het individuele en weinig aandacht heeft voor de relaties tussen de persoon, de groep en de samenleving. Mits goede omschrijvingen van
cultuur en cultuureducatie wordt de meerwaarde ervan duidelijk.


Wat is cultuur?

Enkele definities:
• Een groep van specifieke materiële en immateriële, rationele en gevoelsmatige kenmerken, die een maatschappij of sociale groep karakteriseren. Naast kunst omvat cultuur ook leefstijlen, waarden en normen, tradities en opvattingen. Naast kunst maken ook wetenschap, erfgoed, culturele industrie, massamedia en ict, voorzover ze gebruikt worden voor culturele doeleinden, deel uit van de cultuur van een groep. Er zijn culturen en subculturen (Unesco 2002)
• Cultuur is een intersubjectief symbolensysteem dat de mens een oriëntatie biedt ten aanzien van de anderen, zichzelf, de dingen, en eventueel het bovenmenselijke. Het is een symbolensysteem dat van generatie op generatie wordt overgeleverd en getransformeerd. (E. Roossens ’84:32)
• Meer concreet kunnen we cultuur omschrijven als een sociaal gedeeld betekenisfonds waaruit we putten wanneer we denken, handelen of communiceren.(Gedeeld/Verbeeld, Canon Cultuurcel 2008)

Wat is cultuureducatie en waarom is het nodig?

Volgens Hans Waege (voorwoord tot Gedeeld/Verbeeld, Canon Cultuurcel, 2008)
Cultuur en kunst zijn dragers van ons algemeen maatschappelijk waarde- en normenpatroon, een patroon dat door nieuwe, moraalvormende instituten zoals media, marketing en geglobaliseerde verkoopsconcerns wordt aangestuurd. De schier onuitputtelijke toegang tot ongenormeerde informatie brengt nieuwe uitdagingen en gevaren met zich mee, alsook enorme kansen. Ook dat veronderstelt een inhoudelijk, technisch en ethisch referentiekader dat niet zelden bij de overeind gebleven oudere socialiserende instanties (ouders, leerkrachten,…) zelf ontbreekt.

Cultuur en kunst zijn onlosmakelijk vervlochten met collectieve en individuele uitdrukkingsprocessen. Onze huidige schoolcultuur en -vorming is in hoofdzaak gericht op literaire geletterdheid en cognitieve vaardigheden. Andere vormen van intelligentie dan de rationeel-cognitieve komen weinig aan bod. Kinderen die een andere taal hanteren en zich beter uitdrukken in bijvoorbeeld dans, geluid, beeld, komen in dit systeem weinig aan bod. Deze andere maar essentiële uitdrukkingsvormen en andere soorten van intelligentie krijgen juist veel meer aandacht in een gedegen cultuur- en kunsteducatie. Daarom vormt cultuur- en kunsteducatie een essentieel onderdeel van de persoonlijke ontwikkeling van kinderen en jongeren, een ontwikkeling die zich uitstrekt over verschillende fasen in de onderwijsloopbaan.

Er is een spanningsverschil tussen kunst en cultuur. Cultuur gaat op zoek naar productie en markt, terwijl kunst op zoek is naar essentie, idealisering en participatie. Bij kunst zijn doel en middel onlosmakelijk aan elkaar gebonden. Kunst is indringend, want [het is] essentiële communicatie die moet kunnen worden begrepen. Dat laatste is altijd het resultaat van een leerproces. Een taal (als medium) ‘leer’ je: geen enkel medium is in staat een voorrecht op te eisen in het perspectief van de universaliteit van het mens-zijn. Vele vormen van intelligentie veronderstellen ook veelvoudige observatie en communicatie. Uit houding en klank kan je vaak meer duiden dan wat een talige samenleving toelaat te communiceren, en omgekeerd. Educatie maakt van de consument een participant. Dit geldt zowel voor cultuur als kunst. Een cultuurparticipant leest de commercieel gedreven informatie (of manipulatie) op een andere manier dan de van zijn eigen zoektocht vervreemde – want anderen beslissen voor hem – consument. Omwille van hun democratiserend en dus ontvoogdend vermogen zijn cultuur- en kunsteducatie bijgevolg noodzakelijk.

Onze voorstellen hebben met elkaar gemeen dat ze allemaal gefundeerd zijn op het besef dat het welslagen van cultuur- en kunsteducatie essentieel is voor de ontwikkeling van onze uitgedaagde Europese beschaving.

De uitdaging van onze westerse samenleving is om een gedemocratiseerd ‘welzijnsverhaal’ te schrijven dat – voorbij een materieel determinisme – ultiem immaterieel is, gezien haar bekommernis om ‘zijn’ in plaats van ‘hebben’. Dit is de essentie van ons engagement.

Volgens Dynamo3 is cultuureducatie kinderen en jongeren doelbewust onderwijzen in:
o een bewuste omgang met cultuur
o in een bewust medium
gericht op:
o de persoonlijke ontwikkeling: wie ben ik? waar ben ik sterk in?
o sociale ontwikkeling: wie zijn de anderen?

Volgens Anne Teresa de Keersmaeker: “de mensen hulp bieden bij hun zoektocht naar een plaats in de wereld en naar zichzelf”

Volgens Hans Waege: “Individu en gemeenschap hebben behoefte aan identificatie, identiteit en integratie. Cultuur en kunst zijn essentiële en fundamentele systemen die deze mogelijkheid tot integratie, en dus tot identiteitsconstructie, een inhoudelijke handelingslogica verlenen”.

Kenmerken cultuur- en kunsteducatie in de basisschool :
• Een school kan een (cultuureducatieve) leerlijn slechts realiseren als ze samenwerkt met culturele instellingen, o.a. de bibliotheek, het cultuur- of gemeenschapscentrum, een museum,.enz.
• In het basisonderwijs komt cultuureducatie aan bod in verschillende leergebieden, b.v. literatuur in het taalonderwijs, dans in lichamelijke opvoeding, erfgoed in wereldoriëntatie. De ontwikkelingsdoelen en eindtermen muzische vorming lenen zich vrij goed tot een brede invulling met diverse invalshoeken en werkmethodes.
• Een plan met een beperkt aantal acties die een proces op gang brengen, zal effectiever zijn dan een plan dat op papier “integraal” is maar nooit een werkinstrument zal worden.
• Scholen zullen ondersteuning kunnen gebruiken, van de pedagogische begeleidingsdiensten en de inspectie, maar ook van de culturele instellingen. De culturele sector heeft reeds enige traditie met beleidsplanning

Wat kan je doen als leerkracht, als school?
• Dynamoprojecten, Dynamo op weg
• School en klasprojecten
• Mee met youtube
• Intercultureel werken, leerinhouden culturaliseren en interculturaliseren
  • polyritmie
  • voorbeelden HIPHOP, de lustige lezers, stop de band ronde, intro’s van soaps, een verhaal in 4 media,
  • nadoen, verder zetten, vergelijken met wat je zelf gedaan hebt, als starter gebruiken, als achtergrond


Wordt verder uitgewerkt. Voorlopig een aantal links die nadien becommentarieerd worden.
Musique de Table
Laat het regenen
Hit the Road Jack
Jerry Lewis
Ernie schrijft een gedicht
Pingu goes fishing
Old macdonald had a farm
De lustige lezers
Shaun the sheep
Shaun the Sheep zonder geluid
Shaun the sheep met geluidjes
Shaun the sheep met eigen liedje
Flat Life
Call Your Girlfriend
Kaders Miro
Vliegen
The Blue Man Group
En el Espejo del Cielo film doc doc doc doc

Cultuur- en kunsteducatie HIVO ppt
Cultuur- en kunsteducatie ppt
Dansproject mov
Gevaarlijk jong op ingebeeld4 site

index pdf pdf pdf pdf pdf